İKİ İSTANBUL

Dokuz sene oldu benim bu şehri tanıyalı. Sekiz sene de bu şehirden nefret edeli. Bayrampaşa semtinde geçti ilk randevumuz. Bir boğaz turunda rehber sordu kalabalığa: “Aranızda 'ben 5 kuşak istanbulluyum' diyebilecek insan var mı?”, olumlu bir cevap da alamadı tabi. İşte o insanlardan nefret etmiyorum, istanbulda istanbullu bir vatandaş görmek, Kuzey Buz Denizindeki adalarında penguen görmek gibi – çok zor,imkansız. Ama her şehir, bir insan gibi bir ruha sahip. Ülke değil. Ülke sadece insanların haritada çizdiği çizgilerden ibaret. İnsanların oluşturduğu bir ordu tarafından korunan bir banka sistemi. Kötü bir yazarın yazdığı ve asla uygulanmayan anayasanın sözde geçerli olduğu bir yerdir. Şehirler ise öyle değil. Şehirler insanlardan ibaret olsa da, bir bakımdan temellerini doğa atmıştır. Doğa onları yaratmiş ve ruhu vermiş. İyi yada kötü. İşte İstanbulun o ruhundan nefret ettim. Kartaltepe'nin sokaklarından geçtiğimde, metroyla Aksaraya gittiğimde, Lale'nin vitrinlerine bakarken... Acınacak durumda olan insanların yüzleri görüyordum, benim gibi şans eseri yada kader icabı buraya gelip kaçacak gücü bulamayan. Ve daha da çok nefret ediyordum İstanbul'dan. Havasında, bazıların hayran olduğu Boğaz'ın suyunda, arnavut kaldırımlarında hissedilen İstanbul ruhundan. Buraya her gelişimde onu tekrar ve tekrar hissettim. Sanırım insanlara olan davranışından kaynaklanıyordu bu nefret. İnsanları çekip kucağında eziyordu. Ona aşık olan insanları, ondan nefret eden insanları. Uzun süre burada kalan arkadaşımla bu fikirlerimi paylaştığımda, o dedi ki “İstanbul'u sevmeyi öğrenmek lazım, kolay değil bu iş”... kusura bakmasın, ama bu cevap “İstanbul'da çok güzel yerler var”, “Sultanahmet'e gittin mi?”, “Eminönü'de balık yedin mi?” cevapları kadar boştu. Sadece çekmek zorunda kaldığı kötülüğün nedeni bulmaya çalışmak gibiydi, haklı çıkartmaya başarısız bir denemeydi.

Bir süre sonra İstanbul'u tanımaya daha iyi bir fırsat buldum. Yok, o ruhtan nefret etmeye devam ettim, lakin buralarda başka biri varmış gibi bir hissediyor gibi oldum. Hani, kafayı çevirmeden sizi birinin izlediğini hissedersin ya, öyle bir his. Kafamı çevirdim. Gördüm o şahsı. Tanıştım onunla. Onun da adı İstanbul'du, sadece güçlü iradeli kardeşinin gölgesinde kalmış hep. Köprüyü geçince ancak iyi tanıyabilirsin onu. O da insanları boğar denizinde. O da çeker turistleri asla onu anlamayacak. Gaddarlığını kavramayacak sürüsünü. Sadece bunu bir nebze acımayla yapar. “Döver de, sever de” derler ya. Öyle işte davranıyor insanlara. Tam sevmediysem de onu, nefret edemedim. Daha çok zaman geçirmek istedim onunla. O yüzden Taksim'e gitmedim. Mecidiyeköy'den kaçıyordum. Daha çok Bahçelievlerdeki dar ara sokaklarında zaman geçirmeye çalıştım. Kimsenin gitmediği küçük kiliselere gittim. Tarihi önemi olmayanlara. Tarihi hep sevdim, ondan tiyatroya çevirmesine dayanamıyorum. Daha büyük bahşiş almak isteyen rehberlerin uydurduğu mitleri dinleyemem. Belki de o ikinci İstanbul'un ruhu hissedebildiğim tek tarihi yer – Topkapı sarayında, padişahın yaşadığı yeridir. Aslında benim gözümde o yer, Sultanahmet'in en mühim yeridir. Bir defa daha giderseniz iyice bakın, padişahın dairesin önünde bir taş var. Padişah öldüğünde, ceseti bir süre o taşın üstünde dururdu. Yaşadığı sürece de her gün o taşın önünden geçmek zorundaydı, bu ona ölümlü olduğunu hatirlatmak için yapılmış. Belki de o görüntüden kaçmak için Fransa'dan aldığı borçlarla Dolmabahçe denilen bir oyuncak saray yapılmış Lale devrinde. İşte o taşın yanına gittiğimde, o taşa dokunduğumda, ikinci İstanbul'u hissedebiliyorum.

Annem derdi hep: “Kendini başka insanlardan daha zeki zannetme, bir gün illa yanılırsın”. İstanbul'da onlarca sene yaşayan insanlar var, belki de göremediğim üçüncü, dördüncü, beşinci İstanbul vardır.... Belki de tam sevilecek bir İstanbul'dur o. Belki onunla birlikte olmak için burdalar. Ama bildiğim tek şey var. Birden fazla İstanbul var. Ama İzmir tektir. İstanbul'a kim gelse, İstanbul'da yaşayan bir Ordu'lu, Diyarbakır'lı, Trabzon'lu oluyor. İzmir'e gelen ise – Trabzon kökenli İzmir'li olur.

Evet birden fazla İstanbul vardır, ama İzmir tektir, o yüzden o kadar değerlidir. Seni yanında tutmaya çalışan ve kalbinde kalmaya çalışan insanlar gibidirler İstanbul ve İzmir. İstanbul'u keşfetmeye devam etsem de, sonunda İzmir'e döneceğimi biliyorum. Yaşamaya gitmezsem de, ölmeye giderim...

İstanbul, 2011